کورده‌واری

گویش و ادبیات کردهای منطقه قروه- کوردی ناوچه‌ی قوروه

کورده‌واری

گویش و ادبیات کردهای منطقه قروه- کوردی ناوچه‌ی قوروه

کورده‌واری

گویش و ادبیات کردهای منطقه قروه مهجور مانده و از کتابت دور شده است. این وبلاگ شاید آغازی باشد برای پرداختن به این مهم و ثبت رسوم و سنن و شعرهایی که در حال فراموشی است. امیدواریم علاقمندان ما را در این کار یاری فرمایند.
https://telegram.me/kurdawary_ghorwa

۹ مطلب با موضوع «قصه(نه‌قڵ - چیرۆک)» ثبت شده است

«گنج خلیل Genc Xelîl» داستانی فولکلوریک در میان کُرمانج هاست. این داستان توسط هنرمندان مختلف و از جمله توسط هنرمند فقید کاویس آغا (۱۸۸۹ – ۱۹۳۶) و به کُرمانجی سروده شده است. داستان این سروده یا لاوژه عشقی است بین دختر عمو ( دوتمام ) و پسرعمو ( پسمام ) که چنین روایت شده است:

گنج خلیل جوانی زیبا , رشید و دلاور و جوانمرد که عاشق دختر عمویش بوده ولی به دلایلی این ازدواج سر نمی گیرد. گنج خلیل و دختر عمویش از اینکه نمی توانند به مرادشان برسند سخت در عذابند. در آن روزگار امیری حکومت می کرد که فقط به فکر کشور گشایی و تصرف کردن سرزمینهای دیگران بوده است .منطقه ای خوش آب وهوا و حاصلخیز وجود داشته که امیر به فکر اشغال آنجا بوده است. شبی امیر در خواب می بیند که با کمک شخصی به نام گنج خلیل آن منطقه را تسخیر کرده است .امیر از خواب پریده و خوابش را برای وزیرش تعریف می کند .و دستور می دهد که گنج خلیل هر جا باشد پیدا کرده و به نزد او بیاورند . مردان وزیر هفت روز و هفت شب می گردند تا گنج خلیل که ساکن شهر آمَد (دیاربکر) بوده را می یابند. خواسته امیر را به گنج خلیل اعلام می کنند .گنج خلیل قبول می کند ولی شرطی را اعلام وآن اینکه امیر بایستی دختر عمویش را که بهش نمی دهند برایش بگیرد. با این شرط گنج خلیل قبول می کند که فرماندهی کشکر را بر عهده گرفته و خواسته امیر را برآورده نماید. امیر شرط را قبول کرده و وزیرش را برای خواستگاری به خانه عموی گنج خلیل می فرستد. وزیر به خانه عمو می رود عموی گنج خلیل وحشت زده از خواب می پرد.
۰ نظر موافقین ۱ مخالفین ۰ ۱۱ فروردين ۹۶ ، ۲۲:۱۷
گروه نویسندگان

کار تاوسان خوەیانی تواو کرد و له ئاوای قەڵاچەوە چــۊ بوو چومغولی کە درەو کا. کایاره لە پای زاخەیک دانیشت دا مەردم له کار بێنەو  و بێنە بان زاخەکان بزانێ کی کارگەری گەرەکە؟ لەی ئانه گاگەل هات. تەکانی دا  و هەڵسیا له ناو ڕیەگە  لا چێت; مانگایک داچەڵەکیا و سوڵی کردەو کەفتە ناو زاخە کونیک و تلیشیا کایاره وتی:"ڕووژم ڕەش بێت جاچەپکەم؟" لەی ئانه چاوی ئه کەفێته درگای تەپاڵدانی, ڕائەکا ناو تەپاڵدان و خوەی ئەشارێتەو. له شەکەتیا لە ناو تەپاڵدان خەوی ئەوادەو.  سوح زۊ ژن ماڵەگە تێ بوو تەپاڵە. ناخافل کایاره ئەوێنی ,ئەقیژنێت و لە هووش خوەی ئەچێت. کایاره  تەماشا ئەکا چ پەنی ڕیشی گردوه  سەروێن ئەدا بەر دەمیا با نەیناسن و ڕێ ئاوای خەسراوا ئەگرێتە بەر. لە ڕێا هەر لە بەدبەختی خوەی بیرئەکادەو. ئەگەیدە ڕێواری کە لە ئاوای خەسراوەوه دووشاو تێرێ له چومغولی بیفرووشێ. ڕێوار بارە دووشاوەگەی لار ئەوێتەو وە زوان گەڕووسی ئەیژی :"یاخوا وە خەیر بیای, یارییم به ئای بارەگە ڕاسەو کەیم:" یاری ڕێوار ئەدا و هەر ها بیر مانگاکه و ژنەگە. یەک دەفە ڕێوار  گورێسەگه فڕە ئەدا , کا یارە بارەگە بوەسێ. کایارە ناو فکرا ئەوێ  لە خوایە ئەدا لێ. ئەترسێ دووشاو لە دەسی دا ئەکەفێ و ئەڕژێ. ڕێوار ئەیژێ:“ئەی خودا ئەرات نەسازنێ:" چکی ئەنێتە شوون کایارەوە . دا ئەگەڕێتەو کەرەگە باقی دووشاوەگە ئەڕژنێ. کایاره تێده لێو چەمەگەی خەسراوە وە ژنیگ  ئەیژێ : خوەشکە برا! ئاو کاسه بە چکی ئاو بخوەم:" ژن ئەیژێ  :" براگەم ئەرا ئەقورە ئارەق کردیت؟ :"کایارە ئەیژی کارگەرم هاتمە بوو کرێکاری. ژن ئەیژێ :" بەو بچیمه ماڵ ئیمە کارگەر خوازین:" کایاره ئەچێته ماڵ و ژنەگە نان و چای ئەدا پێ . ئەپرسێ  بەس شۊەکەت ها کوی ؟

ـــــــــ چیوه ئەرای چوخملی دۊشاو بفروشێ:"

کایاره  لە دڵ خوەیەو ئەیژێ ئای هاوار وە ڕووژم ماڵ دوشاو فرووشەگەس! دا تێدە خوەێا دووشاو فرووش تێدە بەر ماڵ. ژڹەگەی ئەیژی :"خاس زۊ فریەتیدەی:" کاورا چاوی ئەکەفێدە کایارە ئەیژێ:" چەقووی بیارە توای بکوشمەی:" دواێ چکی مڕو مشت , ژن پیاگ دائەساکنێ و قەرار ئەنن کایارە بوو ئەوان کار بکا. بەینی کار ئەکا بوویان  ,ئاڵف ئاو  حەیوانەگانیان ئەکا و درەو ئەکا. گایگیان ئەکەفێتە نەخوەش , کایاره گ شەوی و چرا مووشیگەو ئەچێ سەری ئەدا کە ئەگەر گاگە حاڵی خراو بێت بیگەینێدە چەقوو. شەوی کەرەگەیان تەنافەگە ئەپێچێته پایەو ئەکەفێ.زرمه تێت، کایارە و خەیاڵ گاگەوە دەرئەچ بوو گەوڕ,ئەونە هەوڵ ئەویت چرا ناوا ,دەس تیرێده مل گاگە کەفتگە و پەلەقاژه ئەکا , فەوری سەری ئەوڕێ. قاو ئەکا لە ساحێو ماڵ کە " گاگە حاڵی خراوو بوو وه حاڵ خراو گەیانمه چەقوو:" ئەوانیش چرائەوەن و ئەچنە گەوڕ چ کایارە کەرەگەی سەر بڕیوه. هاورداد ساحێو ماڵ ئەژنەفێ ,خوەی ئەزانێ چ پەنیکی داگە. لەو پا بێ ئەوە  قرانی بسەنێ ڕائەکادەو بوو قەڵاچه    

کەیومەرس گەڕووسی.

۳ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰ ۱۶ شهریور ۹۵ ، ۱۷:۲۳
گروه نویسندگان


په‌ڕه‌یگ له چیرۆک شازده بۊچکه‌ڵه"


شازده کوچولو : دنبال آدم‌ ها کجا بگردم ؟
روباه : تو تخت خوابشون ، کنج غم هاشون
شازده کوچولو : هنوز سرگردون ریشه‌ هاشون هستند ؟
روباه : هستند .. جمعه‌ ها بیشتر
شازده کوچولو : آدم‌ ها همدیگر را دارند ؟!
روباه : در حقیقت آدم‌ ها هیچ کس را ندارند ، این را آدم روزهای جمعه
از جاهای خالی‌ آن هایی که باید باشند و نیستند ، می فهمد
شازده کوچولو : دلم غروب آفتاب می‌‌ خواهد
روباه : کاش روز دیگری آمده بودی ، غروب‌ های جمعه آدم‌ ها را می‌ کشد
چه رسد به تو که از یک سیاره ی دیگری آمده ای ...
شازده کوچولو : اوووه پس برای تو هر روز جمعه است . تو چرا تنهایی روباه ؟
روباه : من زیرکم ، تنها که باشی‌ ، ترک هم نمی‌‌ شوی !
حالا هم تا دلت نگرفته فرار کن به شنبه ، یا برگرد به پنج شنبه ... به گمانم به خاطر جمعه‌ ها است
که ما هیچ شازده کوچولویی در بین خودمان نداریم ...

شازده بۊچکه‌ڵه: له کوێ وه شوون بنیاوه‌مه‌کان بگه‌ڕم؟

ڕۊ: له ناو جیه (جی خه‌و)  و له ناو خه‌م و خه‌فه‌ته‌کانیان

ش:ئایسه‌یش هانه شوون ڕه‌گ و ڕیشه‌کانیان؟

ڕ: هه‌ن . جوحمانه زیاتر!

ش: بنیاده‌مه‌کان هانه دم یه‌که‌و. یه‌کترییان هه‌س.

ڕ: وه ڕاسی هیچ‌که‌سیان نییه. ئه‌یه ڕووژان جوحمه خاستر ئه‌زانی.  وه‌ختی تماشای جی خالی ئه‌وانه ئه‌که‌ن وا ئه‌شی بوون،  وه‌لی نیین!

ڕ: حه‌ز ئه‌که‌م خوه‌ر بنیشێ(ئیواره بۊا)

ڕ: کاشکا زۊتر باتای،  ئیواره‌ی جوحمه بنیاده‌م ئه‌کوژێ،  دا بگه‌یته تو که له سه‌یاره‌یتره‌و هاتیده.

ش:ئه‌یهوو..،  به‌س بوو تو گ ڕووژی جوحمه‌س .بووچ ته‌نیای؟

ڕ: له زیره‌کیمه. . ته‌نیا بۊت،  هیچ که‌س ته‌رکت ناکات!  تویش دا دڵت دانه‌گیریاوه ڕاکه به‌ره و شه‌مه یا په‌نج‌شه‌مه

. .... وازانم به خاترجوحمه‌گانه وا هیچ شازده بۊچکه‌ڵه‌یگ له به‌ینمانا نییه.!

که‌یوومه‌رس گه‌ڕووسی

۱ نظر موافقین ۱ مخالفین ۰ ۰۷ شهریور ۹۵ ، ۱۳:۲۱
گروه نویسندگان

این پایان ­نامه، پژوهشی است با عنوان جمع ­آوری و تحلیل داستان­ های کردی شهرستان قروه. فقدان منبعی مکتوب از داستان­های شفاهی در شهرستان قروه و روستاهای اطراف آن، این انگیزه را ایجاد کرد تا بخش ناچیزی از این داستان ­ها را که در معرض نابودی و فراموشی بودند، به روش میدانی گردآوری کنیم و به صورت مکتوب  ثبت نماییم­. آنگاه با تکیه بر روش «ساختاری»، قصّه­ ها را مورد بررسی قرار دهیم. در این روش با کمک روساخت واجزای ساختار به شناخت و تبیین ژرف­ ساخت داستان­ ها پرداخته ­ایم. آیین پا­گشایی، اسطوره آفرینش،  نجات­ بخشی ساخت­ های پرشمول واساسی در این داستان ­ها هستند. بر بنیاد این قصّه­ ها می­توان از خلق و خو و شیوه زندگی و رسوم و فرهنگ بومی و محلّی این منطقه آگاهی یافت و همان­ گونه که این قصّه ­ها نشان می­ دهد ژرف­ ساخت بسیاری ازمبانی فرهنگی و مسائل اجتماعی قروه بازتاب اندیشه ­های باستانی است.این پایان نامه در چهار فصل و 325 صفحه نگارش شده و در قسمت بررسی ساختارگرایی در داستان­ ها به 22منبع معتبر رجوع شده است.

عنوان پایان نامه ارشد: گردآوری و تحلیل داستان­ های کردی شهرستان قروه/ محقق: رقیه باقری/ رشته تحصیلی: زبان و ادبیّات فارسی/ استاد راهنما: دکتر تیمور مالمیر/ استاد مشاور: دکتر عباس اطمینانی/ واحد دانشگاهی: دانشگاه آزاد واحد سنندج


http://www.iausdj.ac.ir

۱ نظر موافقین ۱ مخالفین ۰ ۱۴ مرداد ۹۵ ، ۱۷:۴۰
گروه نویسندگان

ته­ وقی

نه‌قڵیان کردوه که  له مه‌نته‌قه‌ی کشمیر،شکارگایک خوه‌ش و گه‌ش، برچاوی وه‌ک خوه‌ر ئه‌دره‌وشیا‌ که له جوانی و قه‌شنگیا په‌ڕی ڕه‌شی قه‌ڵا وه‌ک په‌ڕی تاووس گه‌ش  ئه‌هاته به‌رچاو و په‌ڕی گه‌شی تاووسیش وه‌ک په‌ڕی قه‌ڵای ڕه‌ش.

له ئه‌و شکارگادا مه‌ل و گیاندار هه‌رتا بیژی فره‌، بوو شکار، هات و چوو نه‌چیره‌وان وه چه قرار.

قه‌ڵا ره‌شکه‌یک له بان داری به‌رز، پڕ چڵ و گه‌ڵا و به‌ته‌رز، له ناو لانه‌گه‌ێ خوه‌یا، له ئان سه‌رگه‌رمی سه‌ێری ده‌ورووه‌ریا، له کوتبڕا، چاوی که‌فته نه‌چیروانی شڕه بار که داویک ها له بان شانی و تێ بوو شکار.

قه‌ڵا خووف هاته دڵیا. له به‌رخوه‌یه‌و وتی:" داخۆم بوو گیان من هاتگه یا که‌سیتر؟ من ئه‌وێسم دا بزانم چا ئه‌کا؟"

نه‌چیروان هات و داوی داخست و دانه‌ی ڕژان و خوه‌ی داگرت.

دۊای(دُیای) تاوی، بڕه‌ی که‌وتر هاتن. که‌وتری وه ناو ته‌وقی سه‌ر ده‌سه‌یانۊی. سه‌ڵایان له ده‌سیاو.

که‌وتره‌گان دا دانه‌یان دی، بیریان له خوه‌یان بڕی،  هه‌ڵه‌وپه‌ڵه، ته‌پیان دا سه‌ر دانه خواردن. دانه‌یان دی و داویان نه‌دی. گشتیان که‌فتنه داو. شکارروانیش وه فیس و بزه‌ی لێو،  نه‌رمه نه‌رم ڕایکرت بیانگرێت.

که‌وتره‌کان ده‌سیان کرده په‌له‌قاژه و هه‌ڵفڕین و دافڕین. هه‌ر کس بوو خوه‌ی؛ که به‌شکه‌م خویان ڕسگار که‌ن

ته‌وقی وتی: "ئایسه وه‌خت هاوار و قیژواژ و فڕه‌فڕ نیه . ئه‌شی له‌به‌را، هه‌رکه‌س رسگاری گشتمان له به‌ر چاو بگرێ، نه هه‌ر که‌س بوو خوه­ ێ. باشتره گشتمان  ده‌س که‌ینه یه‌کی و هێز به‌ین دا داوه‌گه هه‌ڵکه‌نین و هه‌ڵیگرین بیوه‌ین، دا بتانین وه رسگاری خوه‌مان دڵ خوه‌ش که‌ین ".

۲ نظر موافقین ۱ مخالفین ۰ ۱۷ تیر ۹۵ ، ۰۹:۱۲
گروه نویسندگان

چیڕۆک

مشکێ له ماڵێگ چاوی که فته  ته ڵه یه ک، وه مامر و په ز وگا خه وه ری دا.

گشتیان وتیان ته ڵه مشک  موشکڵ تۆه به ئێمه ره بتی نییه.

مارێک که فته ناو ته ڵه گه و دایه قه و  ژن ساحێو ماڵه گه.
بۆ ژن ساحێو ماڵ له مامره گه سوپ«یان» دروس کرد.
په زه گه یان بۆ مێوانه گان که بۆ سه ردایین ژنه گه هاتوون سه ربڕی
گاگه یانیژ بۆمه جڵس فاتحه خوه نی ژنه گه سر بڕی.
له ته واو ئه م موده ته  مشکه گه  له کونای دیواره گه و  ته ماشای ئه کرد و به موشکڵی که  وه دیگه ران «مه ردم» ره بتی نه و فکری ئه کرده و. 

 میکائیل فه لاحی«خه‌یاڵ کوردستانی»

۱ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰ ۰۸ تیر ۹۵ ، ۱۱:۴۹
گروه نویسندگان

 

چیرۆکی فەرە کوڵ

رووژی پیاویگ پۊڵدار, کوڕە بۊچکەگەی وامناڵۊ بردە دێهاتێگ تا بۊنێ ئەوانەیگ وا هانە دێهات چەنی فەقیرن. 
ئەی باوک و کوڕە رووژ و شەوێگ لە ناو ماڵیگ بۊچک گوزەرانن.
لە ناو رێ وەختی هەڵگەڕیانەو دۊیای سەفەرەگەیان, باوکەگە لە کوڕەگەی پرسی: (لە بارەی سەفەرەگەمان نەزەرت چەس؟
کوڕ جواو دا: (فەرە خاسۊ باوکە).
باوک پرسی: (وە زندەگی ئەوانە خاس سرنج دایدەو؟)
کوڕ جواو دا:(وازانم).
جا باوک پرسی: (لەی سەفەرە چە چتیگ فێر بۊد؟)
کوڕ رێزەی بیرەو کرد و یەواشەیگ وەت: (زانستم کە خوەمان لە ناو ماڵمان دانەی سەێمان هەس  وەلی ئەوانە چوار دانە. خوەمان لە ناو هەوش دانەیگ ئاوپاژ هەسمان و ئەوانە چەمیگیان هەس کە هەر تواو ناوێت. خوەمان لە ناو هەوشمان چەن چرای رازیاومان هەس و ئەوانە ستارەیان هەس. دریژی هەوش ئیمە تا دیوارەگانیە وەلی باخ ئەوانە ئاخری دیار نییە.)
دۊیای قسەگان کوڕ, زوان باوک بەسیاۊ.
کوڕ دوارە وەت: (باوکە گیان دەست خوەشۊ کە نشانم دای خوەمان چەنی فەقیرین!)
                                               
نۊسەر: ناشناس
                                               
هەڵگەڕانەوە: فەردین شەریف نیا  - 95/4/4 قوروە   
تەوزیهات: 
 
رازیاو: اراسته-
  استÜ  ۊ) صدایی مابین (و) و (ی) دارد. علامت ان در لاتین )

...

۲ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰ ۰۷ تیر ۹۵ ، ۱۶:۲۲
گروه نویسندگان


ده‌سووردام ئه‌سبه‌گم له ئاخوڕ بیرن. کریکاره‌گه‌م نه‌ژنه‌فت. ئه‌یه‌گه که خوه‌م چومه ئاخور، ئه‌سبه‌گه‌م زین کردو سواری بوم. له دووره‌و ده‌نگ شه‌ی‌پوور ژنه‌فتم، له کریکاره‌گه‌م پرسیم ئه‌یه چه وه‌خت شه‌ی پووره.

ئه‌وه چیتی نه‌گزانست و چیتی نه‌ژنه‌فتو.

له ده‌م ده‌روازه به‌ر ریه‌گه‌م گردو پرسی:

" قوخا ئه‌چی به‌ره‌و کو؟"

وتم: " نازانم، ته‌نیا گه‌ره‌کمه ئاله‌یره بچمه ده‌یشت، ته‌نیا بچمه ده‌یشت. ده‌یشت له ئیره، نه چیتی تر، ته‌نیا ریگه‌ی وا ئه‌تانم بگه‌یمه ئامانجه‌گه‌م."

پرسی:" به‌س ئامانجه‌گه‌د ئه‌ناسی؟"

جوواو دامه پی: " ئه‌ری، هه‌ر ئایسه وتمه پید. له‌ ئایره بچمه ده‌یشت – ئامانجم ئه‌یه سه. "

هه‌لگه‌رانه‌وه:حه‌سه‌ن موحه‌مه‌دی

" عزیمت، مجموعه داستان ها/ فرانتس کافکا/ امیرجلال الدین اعلم.

۲ نظر موافقین ۱ مخالفین ۰ ۰۴ تیر ۹۵ ، ۱۸:۲۰
گروه نویسندگان

از یک ناشناس

در قدیم فردی در بازار گدایی می کرد، و مردم با نیرنگی، حماقت او را دست می انداختند، دو سکه به او نشان می دادند که یکی طلا و دیگری نقره بود. او همیشه سکه نقره را انتخاب می کرد تا این که مرد مهربانی رسید و از اینکه او را مسخره می کردند ناراحت شد رو به گدا کرد و گفت: سکه طلا را بردار. این طوری پول بیشتری گیرت می آید و هم مسخره‌ات نمیکنن. مرد خندید و گفت: اگر طلا را بردارم دیگر مردم پول به من نمی دهند تا ثابت کنند من احمق تر از آن هایم.

***

له قه‌یما پیاویگ ناهمی، له ناو بازاڕا ده‌سی دا به گداییه‌وه و خوه‌ی  وه ئه‌حمه‌ق و حه‌په‌نگ نیشان ئه‌دا. مه‌ردمیش به فه‌ن و فێل کڵاویان ئه‌نیا سه‌ری،  سکه‌یگ زه‌ڕ و سکه‌یگ نوقره‌یان ئه‌دانیشانی. گداگه داێمه نوقره‌گه‌ی هه‌ڵ ئه‌گرد. ڕۆژی پیاوی دڵسۆز له که‌نین مه‌ردم و خه‌ڵک  ناره‌حات بوو. وه گداگه وتی زه‌ڕه‌گه هه‌ڵگره،  پۆڵ فره‌تر گیرت تێ و پێدیش ناکه‌نن.گداگه بزه‌یگی کرد و وتی ئه‌گه‌ر زه‌ڕه‌گه هه‌ڵگرم گداتر ئه وم. چوون مه‌ردم ئیتر نوقره ناده ن پیم دا مالووم که‌ن من له ئه‌وان ئه‌حمه‌ق‌ترم.!

(بڕه‌یگ له‌ مه‌ردم تێر ئه‌خوا و خوه‌ێ کز ئه‌کا)

وه‌رگیڕ(موته‌رجم):که‌یوومه‌رس  گه‌ڕووسی

۲ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰ ۰۱ تیر ۹۵ ، ۲۳:۲۵
گروه نویسندگان